Kerneels Breytenbach

Kerneels Breytenbach was op sy dag die hipste Afrikaanse rockmusiek kritikus in Suid-Afrika. Sover dit my aangaan, was hy waarskynlik in 'n klas van sy eie. Hy, en die ou wat die Hobnailed Tekkie Show op Radio Goeie Hoop aangebied het, was soos oases in 'n uiters dor kulturele omgewing.

Die Suid-Afrika en veral Stellenbosch waarin ek grootgeword het was kultureel agterlik, uit my perspektief gesien aangesien ek seker is dat vele aanhangers van hoge kultuur sou beweer dat die kulturule elite goed ingelig was oor wat in die wêreld gebeur het en enige tyd met enige ander kultuurfundi kon saampraat. Die agterlikheid wat my getref en gepla het, het meer oor populêre kultuur gegaan en spesifiek pop en rock musiek. Dit was so erg dat selfs die eienaar van Sygma Records op Stellenbosch in 1977 nie geweet het, of onkunde geveins het, wie die Sex Pistols of The Clash was nie. Tussen 1977 en 1981 het ek aan die Universiteit van Stellenbosch gestudeer, het vir die eerste keer in my lewe my eie hoëtroustel gehad en genoeg geld verdien as studentewerker om 'n wesenlike plateversameling op te bou. My eerste keuse was blues, maar daar was ook 'n mengsel van New Wave, klassieke rock, reggae, mbaqanga, funk en totale obskure albums wat ek gekoop het bloot omdat hulle goedkoop op plate uitverkopings gevind kon word en interessant gelyk het.

Oor die algemeen het ek meer geweet van die geskiedenis van rock musiek deur wat ek gelees het as deur na die musiek te luister. Aan die een kant was baie min van die plate van die punk en New Wave groepe oor wie ek in NME gelees het in Stellenbosch beskikbaar en wanneer ek in Kaapstad was, het ek eerder soveel goedkoop plate as moontlik gekoop as om een of twee kontemporêre albums te koop. Hier en daar het ek wel nuwe vrystellings gekoop, maar dit was hoofsaaklk die uitsondering op die reël. Ek het ook begin om sover ek kon die klassieke albums van Cream, Bob Dylan, Led Zeppelin, Blue Oyster Cult, Aerosmith, en sulkes te koop en allerlei versamelings van die Rolling Stones en Jimi Hendrix en andere. My musiekversameling was uiteenlopend om die minste te sê.

Ek het ook begin om boeke oor rock musiek te koop en het elke week die NME gekoop om op hoogte te bly van wat op die Britse rockmusiekfront gebeur, al was daardie nuus altyd ten minste drie maande oud. As ek reg is, is die NME per posboot na suid-Afrika versend. Ek het tot omtrent 1979 nog na Radio 5 geluister totdat die disco musiek wat hul stapelvoedsel was my totaal die moer in gemaak het en ek eerder na die meer opwindende mbaqanga van Radio Xhosa geluister het. Op televisie was daar net Pop Shop om een keer per week vir ons 'n klein hoeveelheid pop video's te bied en al was dit pateties was dit beter as niks.

Die twee groot plaaslike musiekverwante wonderlikhede wat vir my soos goedbewaarde geheime was, was die Hobnailed Tekkie Show wat Saterdae op Radio Good Hope uitgesaai is en waar 'n besonder puik verskeidenheid van nuwe musiek gehoor kon word, en Kerneels Breytenbach se musiekrubriek, toevallig ook op Saterdae, in die Byvoegsel tot Die Burger se Saterdag uitgawe.

Die Burger was die enigste Afrikaanse dagblad in Kaapstad, was een van die steunpilare van die Nasionale Party en was dus basies konserwatief in sy uitkyk en in sy dekking van kulturele aangeleenthede. Ek het altyd gewonder hoe Kerneels Breytenbach die Burger se redakteur oorreed het om hom toe te laat om 'n weeklikse rubriek oor rockmusiek te skryf. Moontlik het die Burger gevoel hulle moet 'n jonger lesergroep werf, moontlik het Breytenbach die redakteur wys gemaak dat menige jong werkende Afrikaner net so in rock musiek geïnteresseer is as enige soortgelyke jong mense elders in die land en die wêreld.

Oor die algemeen was Afrikaanse kultuur nie juis ingestel om rock musiek as aanvaarbaar te beskou nie. Daar was aan die een kant hoge kultuur en aan die ander kant 'n besonder basiese populêre plat Afrikaanse kultuur, maar daar was nie veel rock daarby nie. Die boere het van boerremusiek, country en ballades en sulke goed. Die Afrikaanse radio diens het geen rock uitgesaai waarvan ek geweet het nie; daar was slegs 'n weeklikse joernaalprogram gemik op die jeug wat uitsluitlik Afrikaanse pop uitgesaai het en gemaak het of dit iets groot was. Gegewe wat vandag die stand van sake is met Afrikaanse popmusiek kon die treffers van die Sewentigerjare en Tagtigerjare moontlik wel groot byval gevind het onder 'n groep Afrikaanssprkendes waarvan ek nie deel was nie.

Die ding is: onder 'n seker groep ouer Afrikaners, soos politici, dominees en onderwysers was daar nog steeds die nonsensikale agterdog en verstandhouding dat rockmusiek satanisties en waarskynlik kommunisties geïnspireerd was en gemik was op die ondermyning van die jeug se sedes en die mag en gesag van die staat, kerk en skoolsisteem. Rockmusiek was dus met agterdog bejeën en ons joneliede is ernstig daarteen gewaarsku.

Dit was in hierdie woestyn dat ek op die oase van Kerneels Breytenback se Saterdag rubriek afgekom het. Ek het tans geen idee wanneer sy rubriek begin het nie, maar dit was iewers tussen 1977 en 1981 dat ek kennis geneem het daarvan en dit begin volg het. Breytenbach se rubriek was absoluut 'n rede om elke Saterdag die Byvoegsel te lees.

Ek het vermoed dat Breytenbach ook die NME gelees het, en waarskynlik ander Britse musiekpublikasies en moontlik ook Rolling Stone en dalk ook 'n versameling boeke oor rockmusiek gehad het. Dit het geblyk dat ons musieksmake heelwat ooreengestem het, al was daar geen teken dat hy van blues gehou het nie, en al was sy smaak waarskynlik effens meer middel of the road as myne, soos wat uit sy artikels geblyk het. Kerneels Breytenbach was op 'n manier die Chris Prior van joernalistiek.

Die rubriek het 'n volle bladsy beslaan en het gewoonlik uit twee dele beslaan. Die eerste, meer gewigtige, deel was 'n artikel oor 'n spesifieke onderwerp, hetsy 'n geskiedenis van Beatles bootlegs, klassiek albums van die Sewentigs, resensies van nuutvrygestelde albums, of iets anders wat van belang was in musiek. Die tweede deel van die bladsy was 'n soort van skinderrubriek met korter, meer gevatte stukkies nuus en spot. In hierdie deel het Breytenbach die fiktiewe groep Jan van Riebeeck and the 1820 Settlers geskep en my gereeld vermaak met berigte oor hul manewales en vrystellings. Dit was gewoonlik baie snaakse fyn spot.

Breytenbach het ook elke jaar toekennings gegee vir die beste en slegste gebeure van die jaar (baie op die lees van die soortgelyk ding wat NME elke jaar gedoen het) waarin hy gereeld die Somme Sonder Sukkel prys vir die SAUK gegee het wat buite proporsie te veel tyd aan klassieke musiek afgestaan het teenoor popmusiek wat 'n slegte derde was na populêre ligte musiek. Die punt was dat meer mense na pop- en rockmusiek luister as wat na klassieke musiek luister en dus behoort laasgenoemde heelwat minder lugtyd te kry. Breytenbach het ook gereeld vir artieste soos Cora Marie 'n klap gegee omdat hy haar musiek, veral die woorde, met 'n mate van afgryse en minagting bejeën as synde die laagste vlak wat Afrikaanse kultuur kon bereik.

Aan die ander kant het Breytenbach baie tyd gehad vir Anton Goosen en veral sy eerste 4 albums. Hy het hulle breedvoerige en gunstige resensies gegee en my so beïnvloed dat ek mettertyd al 4 gekoop het.

Ander artikels wat altyd by my gebly het, was: 'n tweeledige stuk oor bootlegs, waarin hy onder andere geskryf het oor Beatles musiek wat tot op daardie stadium nog nooit vrygestel was nie en tans in die Anthology reeks beskikbaar is, en 'n artikel oor die beste onbekende albums van die Sewentigs.

In die 5 jaar van my universiteitsloopbaan het ek 'n plakboek gehou van uitknipsels uit die NME (al die resensies, artiekls, foto's en amusanthede wat ek wou behou sonder om die hele NME uitgawe self te bewaar) en ander rock tydskrifte en ek het ook gou-gou Kerneels Breytenbach se artikels daarin geplak. Ek het hier en daar stukkies uit Rapport uitgeknip, soos 'n stuk oor die musikaliteit van "Stairway to Heaven," maar Breytenbach se werk in die Byvoegsel was merendeels die anigste Afrikaanse inhoud van die plakboeke, ten minste tot omtrent 1984 toe ek agtergekom het dat hy 'n popmusiekrubriek vir die weeklikse tydskrifte Huisgenoot / You behartig en kort albumresensies geskryf het, wat ek toe ook begin uitknip het vir my plakboek.

As daar enige regvedigheid in die lewe is, sou daar alreeds 'n gepubliserde bundel wees van Breytenbach se beste stukkies, veral oor plaaslike kunstenaars, soos die versamelde werke van Charles Shaar Murry, Nick Kent of Lester Bangs. Kerneels Breytenbach pas enige tyd in hierdie geselskap en al is sy opinie oor, byvoorbeeld, Ry Cooder, nie vir my so dwingend nie, moet die artikels oor Anton Goossen, David Kramer of Cora Marie bewaar word vir die nageslag sodat daar 'n rekord kan wees van wat op die plaaslike musiektoneel aangegaan het in wat waarskynlik altoos beskou sal word as die wildernisjare van populêre Suid-Afrikaanse, en veral Afrikaanse, musiek toe hoge kultuur hooogty gevier het ten koste van populêre musiek van hoër kwaliteit as die sokkie-sokkie boerejol of sentimentele tos country wat so algemeen beskikbaar was.

Kerneels Breytenbach se weeklikse rubriek was 'n baken van die helderste lig in die donker waarin ek gevoel het ek leef en was 'n rede om aan die lewe te bly en dit deur die week te maak. Daardie tipe ligpuntjie was skaars in my lewe en ek het dit intens waardeer dat daar tog iemand wat wat in geskrewe Afrikaanse bevestig het wat ek oor musiek gedink het en my laat besef het dat my ervaring daarvan gelukkig nie geïsoleerd en uniek was nie.

Kerneels was goed ingelig, geartikuleerd, amusant en ons het 'n musieksmaak en, tot 'n mate, 'n wêrelduitkyk gedeel. En amper dieselfde noemnaam. Wat meer kan mens vra?