Voëlvry Op Die Verhoog

Was daar werklik 'n "Voëlvry Beweging"? Is dit werklik so legendaries en aardskuddend as wat mense na 20 jaar se afstand dink? Hoekom het Koos Kombuis net 21 blasye in sy eerste outobiografie daaraan toegewy en hoekom het hy tot 2008 gewag om 'n hele 200-bladsy boek daaroor die lig te laat sien, as dit so 'n belangrike aspek van sy lewe was en wat waarskynlik gehelp het om sy legende in konkreet te verewig? Hoekom het dit eweneens so lank geneem voor die vrystelling van Voëlvry: Die Toer, 'n CD met opnames van die optredes van die vernaamste lede van die toergeselskap: Die Gereformeerde Blues Band, Koos Kombuis en Bernoldus Niemand?

Natuurlik lyk baie gebeurtenisse met die 20/20 visie van nostalgiese herinnering asof dit veel meer gewig gedra het en veel meer belangrik was as die impak wat dit in werklikheid gehad op die algemene kultuur of breë samelewing, buiten die impak op die lewens van die deelnemers aan die gewaande legendariese gebeure.

Ek was een van die (neem ek aan) paar duisend mense wat die Voëlvry toer en fenomeen meegemaak het deur die bywoning van sommige van die konsertoptredes. In my geval was dit die optredes by die Drie Geuwels Hotel buite Stellenbosch en die Three Arts teater in Dieprivier, Kaapstad. Inderwaarheid, ek was twee keer by die Three Arts omdat daar in 1990 'n soort van Voëlvry II was, wat blykbaar Stellenbosch vermy het en direk na Kaapstad gekom het en wat 'n afgewaterde weergawe van die eerste toer was. Koos Kombuis was nie deel daarvan nie, en dit was moontlik slegs Die Gereformeerde Blues Band, wat vir my voorgekom as die kabaretkunstenaars wat ek die eerste keer vermoed hulle is, en 'n op die ou einde bloot die groep musikante was wat Johannes Kerkorrel begelei het in sy soeke na die herlewing van ou glorie, sonder dat hulle enigiets nuuts het om te sê. In 1989 was hierdie "nuwe"musiek iets soos revolusie; in 1990 was dit same old, same old.

Die eerste Voëlvry optredes was reuse pret, onder andere omdat dit iets nuut was in Afrikaanse musiek: groepe wat ten minste geklink het soos rock groepe. Behalwe vir Koos Kombuis, wat geklink het soos een ou met 'n kitaar, wat hy was.

Ek het in Kaapstad gewoon en was lank nie meer 'n student nie en ek het my ook nie juis vereenselwig met enige vorm van Afrikaanse kultuur nie, alhoewel ek genoeg aandag daaraan gegee het om kennis te neem van André Letoit as kortverhaalskrywer en die opkoms van die misterieuse Bernoldus Niemand. Ek het die alternatiewe kultuur tydskrifte Vula! en later Blitz gekoop en met aandag gelees. Ek het die koerante bestudeer om uit te vind watter plaaslike musikante in my omgewing speel en het hul optredes bygewoon. Ek het Ver Van Die Ou Kalahari, André Letoit se debuiut album op audiokasset gekoop by 'n Shifty Records stalletjie by die Groentemarkplein vlooimark, en by dieselfde stalletjie het ek The Kêrels, Live at Jameson's (The Chery Faced Lurchers), Ghoema (The Genuines) en Voëlvry gekoop. Ek het al hierdie mense se optredes in Kaapstad bygewoon. Musiek het vir my saak gemaak en plasslike musiek het vir my saak gemaak.

Die woordvindingrykheid van André Letoit se liedjies was bewonderenswaardig. Ek het vinnig tot die slotsom gekomdat hy 'n veel beter liedjieskrwyer is as wat hy digter is omdat sy talent gelê het, en steeds lê, in die saamflans van die eenvoudige spreektaal, deurspek met Engels soos wat die Afrikaner praat, en die gemaklike, en tog slim, gebruik van woorde en frases om lirieke te skep wat diep klink, en tog toeganklik is. Deels baie gevat en snaaks, deels pseudo-ernstig. Die aspek wat my die meeste gepla het en daadwerklik teen die bors gestuit het, was die "Boer in Beton" vereenselwiging met 'n mitiese plaas-Afrikaner erfenis waarvan ek nooit deel was of ooit deel van gevoel en in die laat Tagtigs was ek besonder vervreemd en ver verwyder daarvan.

Dus was ek nie deel van die studente proteste op Stellenbosch toe die Rektor, in nabye samewerking met ander gesagsfigure op die dorp, die Voëlvry optrede wat op kampus sou plaasvind, verbied het weens gewaande vrese van onlus, openbare dronkenskap, ontug en sedisie. Die aangevoerde redes was destyds al lagwekkend en 20 jaar later is die aburditeit van die poging om die jeug in toom te hou, skreiend absurd, gegewe die politieke verwikkelinge oor die volgende 12 maande daarna. Op die tyd het ek egter nie gevoel ek moet my Stellenboshc haas om my skouer aan die wiel te sit ter ondersteuning van die radikale studente van my alma mater nie. Die beste wraak was om eenvoudig die verbod te ignoreer en met minagting te bejeën en na die Drie Geuwels hotel te gaan om die jol by te woon.

Dit is waarskynlik so dat die organiseerders van die toer en die deelnemers daaraan potensieël sleg getref kon gewees het deur die verbond, maar aan die einde van die dag het alles tog goed afgeloop. Die Drie Geuwels konsert was waarskynlik veel meer van 'n triomf en duidelike oorwinning vir die 'beweging' as wat die konsert op die kampus sou wees.

Hierdie verbod, en allerhande soortgelyke aksies op andere dorpe, het meer publisiteit aan Voëlvry verleen as wat die organiseerders sou kon koop. En daar was geen keer aan die jeug nie.

My herinneringe van die drie (altesaam) konserte wat ek bygewoon het, is vaag na soveel jare. Ek het nie destyds notas gemaak van my ervarings by die konserte nie en dus moet ek op my geheue staatmaak. Al wat ek oor het, is indrukke. Daar is die teleurstelling met Koos Kombuis se temerige akkoestiese musiek, behalwe vir een liedjie (by Drie Gewels) waar iets soos 'n elektroniese trom bietjie meer gewig en tekstuur verleen het aan die betrokke liedjie. Daar is die eerste adrenalien rush van opwinding toe Die Gereformeerde Blues Band begin speel het, en die stadige, dog sekere, bittere gewaarwording dat Johannes Kerkorrel se manewales en snaakse stemme eintlik niks meer was as 'n manifestasie van kabaretkunstenaar wat voorgee om te ruk en rol terwyl hy eintlik "diep" ballades met "sensitiewe" klavierbegeleiding wil speel nie. En die besef, die volgende jaar toe Kerkorrel die hele Voëlvry konsep vir homself toegeien het, dat die Gereformeerede Blues Band eintlik net schtick was en nie 'n ernstige Afrikaanse rock groep nie. Ek kan glad nie onthou dat Bernoldus Niemand iby Drie Gewels of Three Arts opgetree het nie. Ek verbeel my Khaki Monitor was by Three Arts, wat vreemd was omdat hulle slegs een Afrikaanse liedjie in hul repertoire gehad het, maar Tania Selley (en moontlik die ander lede van die groep) het konneksies met James Phillips en die Shifty Records groep gehad, en Tania was Karla Krimpelien die agtergrondsanger.

Politieke drukgroepe soos End Conscription Campaign het ook aangehaak en stalletjies by die vertonings gehad. Dit het al hoe meer 'n fenomeen geword dat jong mans wat disnspligtig was, geweier het om aan te meld, en in daardie tye het selfs goeie Afrikanerseuns dit begin doen. Hulle was in 'n wesenlike minderheid, maar nogtans. Dit was nie 'n heeltemal nuwe verskynsel onder Afrikaanssprekendes nie, maar voorheen was die weieraars gewoonlik deur godsdienstige oorwegings gemotiveer en nie soseer suiwer politiese oorwegings nie. In elk geval het 'n groot gros weieraars ontduikers geword deur die land te verlaat. In 1989 was daar meer van 'n gevoel dat mens nou kon weier sonder dat die regering so hardhandig en genadelooos sou optree as byvoorbeeld in die vroeë Tagtigerjare. Alhoewel dit dus braaf was om in die openbaar aan te kondig dat jy nie vir diensplig gaan aanmeld nie, was dit heelwat minder riskant as op die hoogtepunt van die Totale Aanslag. De FW de Klerk regering was meer tegemoetkomend en het in elk geval waarskynlik moeiliker tameletjies gehad om te hanteer. Ek vermoed die regering se beste plan was om die weieraars te ignoreer en so min moontlik publisiteit aan hulle te verleen.

Daar was dus 'n rebelsheid, maar ek het dit nie ervaar as doodsgevaarlike rebellie nie. Die moontlike nagevolge was relatief mild en sag.

Die entoesiasme vir die konsep van Afrikaanse rock musiek en die gevoel van 'n nuwe vryheid was veral by Three Arts baie sigbaar, hoorbaar en tasbaar, moontlik omdat Kaapstad nie juis die hartland van Afrikanerstrewes, wat nog te sê jong Afrikaanssprekende strewes, was nie. Daar was en is 'n beduidenisvolle Afrikaanssprekende stadsbevolking, veral in die City Bowl area, maar in daardie jare het hulle min plekke of geleentheid gehad om enigsins alternatiwe Afrikaanse musiek te maak of te hoor en myns insiens was die algemene neiging om na Engelse musiek te kyk, selfs plaaslike Engelse musiek, as die bron van kreatiwiteit en aanvaarding onder die groter Kaapse jongmens gehoor.

Dit is waarskynlik een van die groot nalatenskappe van die aanloop tot Voëlvry, die toer en die artmosfeer wat dardeur geskep mis, dat Koos Kombuis, soos hy toe geword het, met groot sukses in sentrale Kaapstad kon optree, en dat Valiant Swart na hom ook in die middestad klubs kon optree en goeie gehore trek.

Ewenwel, by die Three Arts was daar een uitbundige jong man wat op die dak van 'n Volkswage Kombi gestaan het en luidkeels verkondig het hoe goed dit was om vir 'n slag trots Afrikaans te wees en om musiek waarvan jy hou in jou taal te hoor en hoe die toekoms behoort aan hom en ander eendersdenkendes. Niemand om hom het daarmee gestry nie.

Ek neem aan daar was min of meer dieselfde gevoel onder die konsertbywoners al het almal dit nie so direk en luidkeels geartikuleer nie. Die ding wat my geinteresseer het, was hoe baie van die gesigte by die optredes, veral by Three Arts, vir my so bekend was. Ons was almal deel van die gemeenskap mense wat al die plaaslike groepe ondersteun het. Ek het dus geweet dat die "hip" Kaapenaars die nuwe Afrikaanse musiek ondersteun, of ten minste dat hul teenwoordigheid moes beteken dat hierdie musiek "cool" moes wees.

Ek het my nie daaraan gesteur of dit "cool" was of nie omdat ek nie enigsins deel was van vriendekringe waar sulke dinge belangrik was nie en in elk geval was my vriendekring op daardie tydstip van my lewe amper uitsluitlik Engelssprekend. Alhoewel sommige van hulle kennis geneem het van die fenomeen, het die oorsaak, verloop en uitwerking daarvan hulle koud gelaat. Dit was eenvoudig nie hul kulturele ervaring en belewenis nie en as dit vir hulle interessant was dat sommige jong Afrikaners enigsins rebelsheid begin toon het, was my Engelse vriende meewarig genoeg daaroor om uit te wys dat hulle al lankal anti-Boere establishment was en lankal die anti-outoritêre houidng openbaar het en geleef het, wat die "alternatiewe Afrikaners" nou so versigtig besig was om te aanvaar.

Dis die ding wat my agterna so getref het. Mens kan seker argumenteer dat die "alternatiewe Afrikaners' die begin van die einde van die Nasionale Party en apartheid en Wit oorheersing in werking gestel het, maar my gevoel is eerder dat "alternatiewe Afrikaners" hul kop bo die loopgrawe kon uitsteek omdat hulle besef het dat dit veilig is, dat hulle nie geskiet sou word nie en dat die dae van Afrikaner hegemonie vinnig op pad einde se kant toe gestaan het. Hierdie was 'n protes wat gemaak is lank nadat die nie meer werklik saak gemaak het nie en was 'n gevolg van die veranderende tye en nie die oorsaak daarvan nie. Die damwal het op verskeie plekke begin lek, en populêre kultuur was maar een so 'n lekplek.

Ek neem aan dat die deelnemers (musikante, organiseerders, ondersteuningspersoneel) 'n ander perspektief op dinge het en dit is seker gaaf om "deelname aan Voëlvrytoer" op jou CV te hê as jy enigsins by Suid-Afrikaanse populêre kultuur betrokke is, nou al aanstap in jare en hoop dat jou naam darem iewers in 'n geskiedskrywing van die tye gemeld gaan word sodat daar bewys is van jou bestaan en jou dade.

James Phillps en Johannes Kerkorrel is reeds nie meer met ons nie. Phillips is in Julie 1995 dood as gevolg van onbespeurde of onbehandelde nagevolge van 'n motorbotsing en Kerkorrel het in November 2002 selfmoord gepleeg omdat hy nie meer kans gesien het vir sy lewe nie.

In die 20 jaar sedert Voëlvry het André Letoit / Koos Kombuis beweeg van armoedige outsider en rebel tot welaf deel van die establishment. Twintig jaar gelede het Kombuis te velde getrek teen die Nasionale Party regering en hul hegemonie; vandag trek hy te velde teen die ANC en hul soustreinmaatjies en mislukking om tog 'n vreedsame, welaf gemeenskap vir almal te skep en selfs Witmense veilig te hou.

Koos Kombuis is by wyse van spreke die Semior Statesman van die Voëlvrybeweging. Wie weet wat van die ander deelnemers geword het? Ek weet Jannie (Hanepoot) van Tonder is nou baie meer betrokke by big band jazz en swing musiek in Kaapstad en Willem Möller bedryf 'n klankateljee in Gauteng en speel moontlik nog kitaar vir allerlei musikante. Ek neem aan Lloyd Ross het ook nog sy klankateljee besigheid. Gary Herselman (Piet Pers) is blykbaar nog in die musiekbedryf en het na Voëlvry en die demokratiese veranderinge in Suid-Afrika in 1994 sy ou groep, The Kêrels, teruggebring en 'n tweede album vrygestel, sonder reuse sukses op die komeersiële of artistieke front.

The Kêrels is 'n goeie voorbeeld van hoe die hele Voëlvry "beweging" geskep is uit iets wat kunsmatig vervaardig is. In die laat Tagtigs was The Kêrels 'n post punk rock groep met rukkerige funk ritmes, geen deuntjies om van dit praat nie, baie energie en een Afrikaanse liedjie. Dit is daardie Afrikaanse liedjie wat op die Voëlvry album ingesluit is asof dit verteenwoor4idigend is van 'n hele ouevre. Alhoewel daar Afrikaanssprekende persone in die groep mag gewees het en dit in daardie jare cool was om een enkele armsalige Afrikaanse lied in jou repeertoire in te sluit (ten minste onder 'n seker komponenent van "hip" musikante), was daar geen aanduiding, ten minste uit my ervaring, dat The Kêrels Afrikaanse rock musiek wou maak of bevorder of dat hulle enigsins die Afrikaanse taal en kultuur wou bevorder nie.

As dit werklik so 'n sterk beweging was, wonder mens hoekom die stryders nie juis almal agterna dieselfde prominensie in die kultuur bereik het nie.

Nou, 20 jaar later is daar die Pat Hopkins boek oor die "beweging" met dokumentêre rolprent ingesluit in die pakker, Koos Kombuis se Short Drive to Freedom (die Afrikaanse weergawe is Tyd van die Kombi's), wat sy langverwagte memoir oor daardie dae is, en ook 'n album Voëlvry: Die Toer (2002), met konsertopnames uit daardie tye, van die drie hoofdeelnemers: Koos Kombuis, Gereformeerde Blues band en (James Phillips) Bernoldus Niemand.

Dit was destyds nie juis vir my duidelik wat die nagevolge en impak van die Voëlvry ding was op die breë kultuur of die eng musiekkultuur nie. Dis nie asof daar skielik 'n stortvloed van Afrikaanse alternatiewe musiek verskyn het nie. Valiant Swart was die eerste belangrike rock musikant wat post-Voëlvry sy merk gemaak het, maar daar was nie juis veel soos hy nie.

Koos Kombuis het natuurlik gedurende die Negentigs gereeld albums vrygestel en, soos voormeld, stadig maar seker deel geword van die establshment. Met Madiba Bay (1998)was hy 'n ondersteuner van die nuwe demokrasie en met Bloedrivier (2009) geisel hy die demokratiese regering en is dit duidelik dat hy nou ook maar soos enige Wit middelklas Afrikaner klink.

Piet Botha was die eerste musikant na Valiant Swart om iets wesenlik met Afriknaase rock te maak, al het hy ook hierdie vreemde Boersgeit openbaar wat te veel na terughunkering na die dae van Wit heerskappy klink, al word dit ingekleed as meer van 'n protes teen die Engelse oorheersing. Moontlik was dit deel van die algemene poging om die Boere as die eerste vrydheidstryders van Afrika te vereer. Wat in elk geval nonsens is, maar nou ja.

Die vloedgolf van Afrikaanse rock (ek onderskei dit duidelik van Afrikaanse pop en die laagste gemene deler) wat mens kan beskryf as anti-establishment en ietwat rebels, het eers losgebars nadat Fokofpolisiekar die bres in die muur geslaan het. Met die skepping van MK televisiemusiekkanaal is die hele Afrikaanse rock omgewing egter al weer gefomaliseer en onder die kader van 'n institusie gebring. Nou wil die mense nie meer so rebels wees at hulle nie op televisie kan verskyn nie. Dit gaan nie oor revolusie nie, dit gaan oor geldsukses en algemene aanvaarding.

Moontlik is daar nog boheemse Afrikaanse musikante daar buite wat rondboemel en op die rand van die samelewing heen beweeg terwyl hulle hul musek maak, maar ek vermoed dat daardie tye nie meer bestaan nie. Omdat rock musek nou soveel deel is van die Afriknaanse musiekgeselskap, en dit bloot 'n kwessie is van graderings van rofheid, is daar geen rede hoekom die jong musikante nie so gou as wat hulle kans sien deel kan word van die openbare aanbod nie. In elk geval is daar min kans dat die
Witmens nog kan probeer om die regering te trotseer op enige betekenisvolle vlak wat nog te sê met taal en kultuur. Afrikaans se grootste stryd is om homself te handhaaf en te oorleef en daardie stryd is so intern en parogiaal van aard dat daar geen verdere energie kan wees om die res van die land en sy huidige politieke heersers die stryd aan te sê nie.

Die mense wat die Afrikaanse taal en kultuur bedryf en beskryf het oor die jare heen het 'n voorliefde vir die "beweging" so half asof 'n beweging 'n gebeurtenis of fenomeen meer gewig moet gee; dat iets wat net inderwarheid uit 'n klein groepie bestaan het, meer gesag kan dra en langtermyn meer ontsag gaan inboesem as mens dit 'n beweging noem. Die meeste sulke bewegings was in die litirêre sfeer, soos die Dertigers, die Vyftigers, die Sestigers, die Kaapse Groep, Die Beweging van Tagtig, en diesmeer. Dit is dus 'n kort sprong om 'n nuwe "beweging" te vind, wat die post-Tagtigs era van Afrikaans kon dra en dis seker 'n teken van die tye dat hierdie beweging, alhoewel dit wortels in hoge kultuur gehad het (Andre Letoit het gedigte en romans gepubliseer, hy en Kerkorrel het kabaret geskryf) was dit basies 'n musiekbeweging en dus 'n beweging wat uit en van populêre kultuur gebore is en gemik is na die jongmense vir wie hoge Afikaanse kultuur anatema geword het.

Die opnames op Voëlvry: Die Toer is blykbaar by die Universiteit van Pretoria gemaak, dit wil sê redelik vroeg in die toer en moontlik voor die volle storm van die kontroversie losgebars het.

Die belangrikheid van Die Gereformeerde Blues Band op die toer word waarskynlik beklemtoon deur die feit dat hulle die oorgrootte meerderheid van liedjies het, met Johannes Kerkorrel se besondere irriterende manier van sing-praat en affektasies wanneer hy verhoogaankondigings maak en sing, asof hy absoluut geknetter was of miskien almal se been trek of bloot gedink het dat dit die atmosfeer aanhelp as hy soos 'n tosser klink. Moontlik was dit alles 'n parodie. Selfs in daardie jare het hierdie maniërismes my geirriteer en op CD is dit nog erger.

Koos Kombuis, as solo troebadoer met akoestiese kitaar, het die volgende meeste liedjies. Hy was heel eerste op die verhoog met sy bottel wyn, kitaar en boek met lirieke en grappies oor al sy girlfriends in die gehoor en het 'n kort optrede gelewer wat vir my geklink en gelyk het soos die optrede van iemand wat alles baie vinnig agter die rug wou kry, of moontlik om een of ander duistere rede nou 'n tweedeklas burger was in die beweging wat hy help skep het. Moontlik wou hy net sy deel van die aand so gou as moontlk agrer die rug kry omdat hy wou gaan drink en joints rook.

Bernoldus Niemand kry 3 liedjies en dis nogal jammer aangesien Niemand besondere interessante musiek gemaak het op sy enigste album en meer aandag regverdig het. Natuurlik was hy eintlik nie 'n Boerseun nie, ten spyte van sy Oos-Rand oorsprong en hy het selfs meer as Kerkorrel waarlikwaar 'n uitgebreide musikale parodie geskep. Dit het myns insiens niks veel te doen gehad met die konsep van altenatiewe Afrikaans nie, ten minste nie in die sin wat Kerkorrel on Kombuis sou gebruik nie, en die gebruik van Afrikaans was bloot 'n raamwerk vir die parodie, synde die taal en lewensuitkyk van die tipiese Afrikaner wat so maklik as 'n rockspider utgekryt is deur die Engelssprekendes van die tyd.

Daar is baie humor in die lirieke, baie raak sosiale kommentaar en politieke verwysings wat nou al so ver in die verlede is dat die nuwe geslag nie die vaagste idee het waaroor dit alles gegaan het of hoekom dit ooit belangrik kon gewees het nie.

Aan die ander kant klink die musiek nie so opwindend nie. Dis nie dat die musikante nie weet wat hulle doen nie en of nie ingeoefen genoeg is nie (ten minste ek dink so), maar daar is 'n vaalheid en platheid wat ek nie onthou van die optredes wat ek bygewoon het nie. Dit maak seker 'n verskil dat mens die musiek nie weer in die atmosfeer van 'n opgewonde skare ervaar en teen 'n luider volume as op CD. Die klankkwaliteit is te suiwer en te foutloos om werklik enige van die energie en entoesiasme oor te dra. En dan is daar Johannes Kerkorrel se Sondagskoolkonserthoudings.

Die ding is dat Koos Kombuis beter klink op CD as wat hy destyds op die verhoog geklink het. Hy is snaaks, pittig en sing sterk. Ek vermoed dit was makliker om een stem en een kitaar op te neem en goed te laat klink as die harde ruk en rol van die ander groepe. Hy doen 'n drietal liedjies wat op Niemandsland ... en beyond vrygestel is, en 'n klompie nommers wat nooit andersins vrygestel is nie, hoofsaaklik, vermoed ek, omdat hulle so eie aan die tyd was met kommentaar oor politieke gebeure dat hulle binne 'n jaar twee so ou nuus was dat niemand meer belanggestel het nie. Toe was die parmantigheid waarskynlikh wesenlik opwindend vir musikant en gehoor.

Bernoldus Niemand se 3 nommers is die swakste aanbiedinge en mens wonder hoekom daar so min vn hom te hoor is op die album. Is dit omdat die kwaliterit van die klankopnames so swak was of was die uitvoering van die liedjies substandaard? "Hou My Vas, Korporaal" is moontlik James Phillips se beste lied ooit en hy verkrag dit effens hier. "My Broken Heart" mag sardonies amusant wees en 'n skreiende satire wees op Countrymusiek se snot en trane aanslag, maar dit klink nie snaaks nie en mens wens Niemand wil dit kortknip. "Snor City" is in sy ateljee weergawe 'n puik stukkie wit funk en het 'n ondertoon van boosheid en euwel wat glad nie tot uiting kom op die verhoog nie. Weereens klink dit bloot soos 'n moerse grap en niks van die verdoemenis en misnoeë met Afrikanerkultuur is te bespeur nie. Waar Bernoldus Niemand oorspronklik 'n skerp, geamuseerde en tog simpatieke observeerder was van die Suid-Afikaanse wit werker, klink hy op die verhoog bloot asof hy honend spot met die onderwerp van sy liedje.

Die Gereformeerde Blues Band is natuurlik nie juis 'n bluesgroep nie. Kerkorrel mag 'n goeie stem hê en weet hoe om daarmee te werk, maar hy is nie 'n blues sanger nie. Okay, ek besef dat die naam van die groep waarskynlik 'n stukkie ironie was. Daar is tog 'n paar shuffle ritmes te bespeur en Willem Möller kan blues kitaar speel. Dis net dat Kerkorrel se amper skril en uiters gauche teatrikaliteit my afsit. Dis asof die man skoolkonsert hou. Die woorde van liedjies soos "Tronk" klink deesdae ook effens te erg, en ek sou dink dat selfs in 1989 daardie sentimente ietwat sentimenteel was.

Aan die ander kant is dit moontlik dat Kerkorrel en Kombuis se rebellie styl en aanvalle op die establishment so nuut en vars was omdat dit in Afrikaans gelewer is, dat ek die punt mis. Ek was nie deel van die "beweging" nie en het nie besonder bevry gevoel daardeur nie. Nie Kerkorrel of Kombuis het my iets geleer wat ek nie reeds geweet en ge-internaliseer het nie. Dit was net lekker om hierdie goed in Afrikaans te hoor, gekoppel aan 'n styl van musiek wat ek kon waardeer. Dit was nie musiek en liriek nie, of boere country nie, of sakkie-sakkie sokkiejol musiek nie, maar iets wat ten minste soos ruk en rol geklink het.

Koos Kombuis het kort voor Voëlvry die beste album van sy loopbaan vrygestel (Niemandsland), onder die Shifty Records sambreel en hy is op sy daaropvolgende toer begelei deur al, of meeste van, die musikante op die album, insluitende James Phillips op kitaar. Dit was 'n puik groep musikante en hulle bet betowerende optredes in die Kaapstad omgewing gelewer.

Ek sou bittergraag konsertopnames van daardie toer wou beluister. Ek was by al die Kaapse optredes; ten minste, ek dink so Dit was werklik die begin van Afrikaanse rock.

Koos Kombuis het nog 2 goeie albums in hom gehad in Elke Boemelaar se Droom (1994) en Madiba Bay (1998)(en moontlik ook Blame It On Aparthied). Daarna het hy sy schtick begin herhaal (en al hoe meer en meer ou treffers in nuwe weergawes begin vrystel) en mettertyd verval in die luiheid van die kunstenaar wat sy merk gemaak het, nou sonder veel kritiek aanvaar word as iets soos 'n genie en nie meer nodig het om te sukkel en te struwel nie. Hy het vet geword, getrou, kinders verwek en die middeklas bestaan waarteen hy so lank geskop het, heelhartig ge-internaliseer en aangeneem. En die Bloedrivier album vrygestel waar hy nou klink soos die tipe Afrikaner, of Wit Siud-Afrikaner, teen wie hy 20 jaar gelede die revolusie gepoog stook het.

Nog erger, hy het die establishment kunstenaarspraktyk begin aanhang van samewerking met ander artieste, soos Valiant Swart ('n Jaar in Die Son), en gaskunstenaars op sy nuutse vrystelling Koos Kombuis (2009). Hy het selfs al by die Huisgenoot Skouspel aanbieding opgetree. As dit nie 'n teken van hoofstroom aanvaarding is nie, weet ek nie. Ek sien uit na die "duette album" met Kurt Darren, Bobby van Jaarsveld, Nicholis Louw en Bok van Blerk.

Na Voëlvry II het Kerkorrel homself meer toegewy aan "behoorlike" kabaret en wat mens as gesofistikeerde pop musiek kan beskryf. Sy strewe was klaarblyklik om iets beter en groter te wees as iemand wat op sy louere en die glories van die rebelliejare wou rus. Hy het klaarblyklik ambisie gehad om vinniger en verder in die hoofstroom te vorder as sy strydmakker Kombuis. Kerkorrel het verskeie albums vrygestel, in Europa opgetree en was, so ver ek kon vasstel, op sy manier suksesvol, maar hy het nooit in sy leeftyd, of selfs ooit, volksbesit geword soos Koos Kombuis nou is nie. En Kerkorrel was troebel genoeg om sy eie lewe te neem na terugslae wat hy blykbaar nie kon verwerk nie.

Ek moet erken dat ek nou al 'n paar keer na die dubbel CD versameling van sy grootste treffers geluister het en nie vat daaraan kon kry nie. Ek gee Johannes Kerkorrel kudos vir sy talent en vindingrykheid. Hy was 'n baanbreker en hy was 'n leidende figuur in moeilike jare. Sy styl van musiek is egter nie die soort van ding wat my roer nie. Dit het vir my te berekend gevoel en gebrekkig aan ware emosionele diepte. Hy het geweet watter knoppies om te druk, dis al.

James Phillips is ook "tragies vroeg" oorlede en dit net kort na demokrasie in Suid-Afrika gevestig is. Na Voëlvry het hy die Bernoldus Niemand karakter finaal vaarwel geroep en selfs die Cherry Faced Lurchers ontbind en beslut om hiper gesofistikeerde jazzerige rock te maak. Sy laaste testament is dan die Sunny Skies album onder die groepnaam The Lurchers, wat bloot die versamelnaam is van die groot groep musikante wat op die snitte speel. Ek pes hierdie album soos ek Live at Jamesons pes, vir ietwat verskillende redes. Sunny Skies klink soos die produk van harde werk en toewyding en ek kan nie Phillips se ambisie verkwalik nie. Ek kan net nie met enige plesier daarna luister nie. Ek hou nie van die Afrika jazz funk rock idioom nie, daar is geen goeie deuntjies nie en meeste van die lirieke suig.

 

As Sunny Skies James Phillips se ideale konsep was van die tipe musiek wat hy die graagste wou maak, is ek van mening dat dit miskien die beste ding vir sy loopbaan was dat dit ontydig kortgeknip is.